0552 530 18 98
info@dreminozbek.com

Erkek İnfertilitesi (Kısırlık) Nedir: Nedenleri Risk Faktörleri Korunma Tanı ve Tedavisi24.5.2021

İnfertilite  (kısırlık) nedir?

 

Evli, en az 1 yıl korunmadan düzenli ve yeteri kadar sıklıkla ilişkide bulunduğu halde çocuk sahibi olamama durumuna “infertilite”  veya “kısırlık” denir. İnfertilite sadece kadın veya erkeği ilgilendiren bir sorun değil, çiftleri ilgilendiren bir sorundur.

İnfertil çiftlerde % 30 neden erkekte, % 30 kadında, % 10 kadın ve erkekte ortak, %25’inde neden bilinememekte ve % 5 oranında da diğer nedenler kısırlığa sebep olabilmektedir.

Erkek infertilitesi, erkekten kaynaklanan infertilite, yani kısırlık demektir ve bu durum  karmaşık bir çok faktörün rol oynadığı bir olaydır. Normal bir ilişkide çocuk sahibi olabilmek için aşağıdaki olayların olması gerekir.

Sağlıklı sperm yapımı: Çocuk sahibi olabilmek için erkeklerde testislerin  sağlıklı spermler üretmesi çok önemlidir. Bunun için normal testis ve sperm yapımında önemli olan Testosteron, prolaktin, FSH, LH gibi hormonların normal seviyelerde olması gerekir.

Testislerde üretilen spermlerin semene (menis sıvısı) taşınması ve ilişki ile dışarı atılabilmesi gerekir: Normal şekilde yapılan ve normal fonksiyonlarda olan spermlerin yumurta ile birleşip yumurtayı dölleyebilmesi için testisten meni kanalları ile dışarı atılabilmesi gerekir. Eğer bu sperm kanallarında her hangi bir seviyede tıkanma veya engel varsa spermler dışarı atılamayacağından sonuçta kadın normal dahi olsa infertilite (kısırlık) gelişir.

Sperm sayısının normal olması gerekir: Sperm sayısındaki düşüklük infertilite nedenlerinden birisidir. Sperm sayısının 15 milyon/ml ‘den düşük olması düşük sperm sayısı olarak tanımlanır.

Sperm fonksiyonlarının normal olması gerekir: Fertilite için sperm hareketleri ve fonksiyonlarının normal olması gerekir. Eğer yetersiz hareket ve fonksiyon bozukluğu varsa bu durum infertiliteye  yol açar.

 

Erkek infertilitesinin nedenleri nelerdir?

 

Erkeklerde sperm üretimi, taşınması ve olgunlaşmasını olumsuz etkileyerek erkeklerde kısırlığa neden olan önemli etkenler:

Varikosel: Özellikle sol testiste görülen testisin toplardamarlarının genişlemesi, yani varisidir. Ameliyatla düzelebilen kısırlık nedenidir. Bu hastalarda sperm sayı ve kalitesi, fonksiyonlarında bozulma olacağından infertilite görülür. Erkeklerde infertilite nedenlerinin % 37’sini oluşturur.

Enfeksiyon: Genital sistemdeki (erkek üreme sistemi) enfeksiyonlar sperm fonksiyonlarını bozarak veya sperm taşıyan kanallarda tıkanıklık yaparak erkeklerde kısırlık yaparlar. Epdidimit, orşit, gonoro (bel soğukluğu) ve HIV gibi enfeksiyonlar tedavi edilmezse infertiliteye neden olurlar.

Ejakülasyon sorunları: Meninin ilişki sırasında dışarı çıkmayıp mesaneye kaçması veya hiç gelmmemesi gibi durumlarda infertilite görülür. Prostat ameliyatları, mesane boynu ameliyatları, testis kanseri ameliyatı, üretra ameliyatları, çeşitli ilaçların kullanımı (iyi huylu prostat büyümesi tedavisinde kullanılan alfa blokerler).

Antisperm antikor gelişimi: Spermlere karşı vücudun ürettiği “antikor” denen bağışıklık hücreleri spermleri yabancı cisim gibi algılar ve bunların fonksiyonlarını engelleyerek infertiliteye neden olurlar.

Tümörler: Benign veya malign üreme sistemi veya bunlarla ilişkili organların kanserleri  için yapılan ameliyatlar ve radyoterapi, kemoterapi gibi tedavi yöntemleri erkek fertilitesini olumsuz etkilerler.

İnmemiş testis: Doğuştan tek taraflı veya ilki taraflı testisin normal yerinde olmaması testis fonksiyonlarını olumsuz etkileyerek kısırlığa neden olur.

Hormonal dengesizlik: Beyinde hipotalamus, hipofiz denen bölgelerden yapılan hormonlar, tiroid ve böbrek üstü bezi hormonları, testislerden üretilen testosteron hormonu fertilite için önemli rol oynarlar. Bu hormonlardaki düzensizlikler erkek kısırlığına yol açabilir.

Sperm taşıyan kanallarındaki tıkanıklıklar: testislerden üretilen spermlerin taşınmasında önemli rol oynayan meni kanallarının enfeksiyon, travma, cerrahi gibi nedenlerle tıkanması veya genetik ya da doğuştan hastalıklara bağlı sorunlar (Kistik fibrozis gibi) sperm transportunu engelleyerek kısırlığa yol açabilir.

Kromozomal defektler: Klinefelter (XXY) ve Kallmann sendromu gibi hastalıklar.

Cinsel ilişki ile ilgili problemler: İktidarsızlık, erken boşalma gibi nedenler, hipospadias gibi anatomik nedenler, çiftler arasında düzenli ilişkiyi engelleyen durumlar.

Önceden geçirilmiş cerrahi girişimler: Daha önceden geçirilen skrotal, üretlar, prostat, mesane boynu, testis, fıtık  ameliytları, testis kanseri veya kalın barsak kanseri ameliyatları.

Celiac hastalığı: Celiac hastalığı buğdayda bulunan ve gluteen denen proteine karşı allerji sonucu ortaya çıkar. Diyetten glütenin uzaklaştırılması ile bu durum düzelir.

Bazı ilaçlar: Testosteron eksikliği (hipogonadizm) olan hastalarda yapılan testosteron tedavisi, uzun süreli anabolik steroid ilaç kullanımı, kanser nedeniyle kemoterapi alan hastalar, mide ülseri tedavisinde kullanılan bazı ilaçlar, bazı eklem hastalıkları ve ilaçlar sperm yapımını bozarak erkeklerde infertiliteye neden olabilirler.

İdiyopatik (Nedeni bilinmeyen kısırlıklar): Erkek kısırlığının %25’inin belli bir nedeni bulunamaz, buna “idiyopatik”  (nedeni bilinmeyen) infertilite denir.

 

Erkek infertilitesi için risk faktörler nelerdir?

 

Erkeklerde infertilite için ciddi risk oluşturan durumları aşağıdaki şekilde özetleyebiliriz:

                ·       Sigara kullanımı

·       Alkol kullanımı

·       Uyuşturucu ilaç alımı

·       Aşırı kilo (obezite)

·       Geçirilmiş veya şu anki genital enfeksiyonlar

·       Çeşitli toksinlere maruz kalma

·       Testislerin aşırı ısıya maruz kalması

·       Testis travması

·       Daha önceden batın, pelvik cerrahi

·       Vazektomi (doğum kontrolü amaçlı meni kanalının bağlanması)

·       İnmemiş testis (tek veya çift taraflı)

·       Daha önceden fıtık operasyonu

·       Ailede kısırlık problemi olanlar

·       Tüp bebek yöntemi ile doğanlar

·       Kanser veya kronik hastalığı olanlar

·       Kanser nedeniyle, cerrahi, radyotyerapi, kemoterapi alanlar

 

Erkek infertilitesine neden olabilecek çevresel faktörler nelerdir?

Günümüzde sanayileşmenin bir sonucu olarak ortaya çıkan çevresel faktörler erkek üreme sistemini de olumsuz şekilde etkileyerek kısırlığa yol açar.  Bu bakımdan testislerin çevresel faktörlerden fazla zarar görmemesi için özen gösterilmelidir.

Endüstriyel ürünler ve atıklar: Günümüzde endüstrileşmenin bir sonucu olarak çeşitli kimyasallar, tarımda kullanılan ilaçlar, boya sanayii atıkları vs… sperm sayıları üzerinde olumsuz etkilere sahiptirler.

Ağır metaller: Civa gibi ağır metaller üreme sistemi üzerinde olumsuz etkilere sahiptir.

Radyasyona maruz kalma: Düşük dozlardaki radyasyon geçici olarak sperm sayılarını düşürebilir, ancak yüksek doz radyasyon sperm sayıları üzerinde kalıcı azalmaya neden olur.

Testislerin aşırı sısıya maruz kalması: Yüksek ısı testis fonksiyonlarını olumsuz etkiler ve sperm sayılarını ve fonksiyonunu  düşürür. Sık sık sauna gibi sıcak ortamlar testisler için zararlıdır ve çocuk sahibi olmak isteyenlere bu gibi sıcak ortamlar fazla önerilmemektedir.

İlaçlar: Sporcuların kas geliştirmek amacıyla kullandıkları anabolizan steroidler, testis boyutlarında küçülme, ve sperm yapımında azalmaya neden olurlar. Kokain, morfin kullanımı da sperm sayı ve kalitesini geçici olarak azaltabilir.

Alkol kullanımı: Alkol kullanımı testosteron seviyesini azaltarak sperm yapımında azalma ve erektil disfonksiyona neden olur. Ayrıca aşırı alkol kullanımı karaciğer hastalığına neden olarak gene testis fonksiyonlarında bozulma ve infertiliteye neden olur.

Sigara içme: Aktif ve pasif sigara 8sigara içilen ortamlarda bulunmak) içimi sperm sayısını düşürerek infertiliteye neden olur.

Obezite: Obezite, yani şişmanlık direk spermleri olumsuz etkileyerek ve hormonal dengeyi olumsuz etkileyerek erkek kısırlığına yol açabilir. Bu bakımda aşırı kilolu hastalara kilo vermeleri ve ideal kiloda olmaları önerilir.

Şeker hastalığı, kolesterol yüksekliği, hipertansiyon: Genel sağlık sistemi üzerinde olduğu gibi sperm sayı ve fonksiyonlarında da negatif etkiye sahiptir.

 

Erkek infertilitesinde korunmak için nelere dikkat edilmelidir?

 

                ·       Sigarayı bırakmak

·       Alkolü kısmak veya bırakmak

·       Uyuşturucu alıyorsa bırakmak

·       Sağlıklı bir kilo

·       Vazektomi yaptırmamamk 8geriye dönüşü zor olabilir)

·       Testislerin fazla ısıya maruz kalmaması

·       Stresten uzak bir yaşam

·       Tarım ilaçları, ağır metaller vs sanayi atıklarından uzak durmak.

 

Erkek infertilitesinin komplikasyonları nelerdir?

 

                ·       Çocuk sahibi olamamak strese neden olarak evlilik hayatında zorluklara yol açar

·       Çocuk sahibi olabilmek için aileler ciddi ekonomik sıkıntılara girebilir

·       İnfertilite tedavisi için uygulanan teavi yöntemleri vücutta bazı hastalıklara ve istenmeyen etkilere yol açar

·       İnfertilitenin yol açtığı sıkıntılara bağlı olarak kişilerin sosyal hayatta ve iş hayatında sorunlar sorunlar çıkabilir

·       Çiftler arasında evlilik ilişkisinin sonlanmasına neden olabilir.

 

Erkek infertilitesinin tanısı (teşhis) için neler yapılır?

 

Bazen infertil (kısırlık) çiftlerde hem erkek hem de kadında sorun olabilir. Bayan tarafının konuyla ilgili Kadın-doğum uzmanı tarafından değerlendirilmesi gerekir. Ben bu yazımda infertilitede erkek tarafına yönelik (erkek faktör) tanı ve tedavi yöntemlerinden bahsedeceğim.

 

Genel fizik muayene ve ayrıntılı tıbbi sorgulama: Hastaların genel ürolojik ve genital muayenesi yapılır. Testisler, penis, üretranın dışa açılma kısmının yerinde olup olmadığı (hipospadias, epispadias), değerlendirilir, düzenli bir cinsel ilişkisi olup olmadığı sorulur. Hastanın kronik hastalığı (hipertansiyon, şeker hastalığı, böbrek-karaciğer hastalığı vs. sorgulanır. Hastaların mesleği, kullandığı ilaçlar, yaşam tarzı, daha önceki evlilikleri, daha önceden geçirdiği ürolojik ve karın içi ameliyatlar; alkol, sigara kullanımı gibi genel bir sorgulama yapılır.

 

Spermogram (sperm, meni tahlili): Her infertil çiftin değerlendirilmesinde spermogram mutlaka görülmelidir. Ayrıntılı ve iyi bir merkezde yapılan spermogram tahlili infertilite tanı ve tedavisiinin planlanmasında çok önemlidir. Burada spermlerin, sayısı, şekil (morfoloji), hareket gibi parametreler incelenir.

 

Skrotal ultrasonografi (testis USG): Testisler, epididim, varikosel olup olmadığı ultrasonografide değerlendirilir.

 

Transrektal USG: Makattan yapılan ultrasonografi ile prostat ve meni kanallarının bir kısmı değerlendirilir.

 

Hormon testleri: Hipofiz, hipotalamus ve testislerden salgılanan hormonlar (,FSH, LH, prolaktin, testosteron ) sperm yapımında önemli hormonlardır. İnfertil erkeklerin araştırılmasında bu hormonların normal olup olmadığı mutlaka araştırılmalıdır.

 

Ejakülasyon sonrası idrarda sperm araştırılması: Eğer erkekte retrograt ejakülasyon (meninin mesaneye kaçması) düşünülüyorsa böyle durumlarda ilişki sonrası idrar örneğinde sperm araştırılır. Normalde sperm bulunmaması lazım, eğer bulunuyorsa retrograt ejakülasyondan şüphelenilmelidir.

 

Genetik testler: Rutin her hastaya genetik araştırma yapmaya gerek yoktur. Eğer genetik bir faktörden şüpheleniliyorsa o zaman istenmelidir.

 

Testis biyopsisi: Testis biyopsisi tstisten iğne ile küçük bir parçanın alınmasıdır. Eğer biyopsi örneğinde sperm görülmüşse bu durumda testislerde sperm yapımı normal, ancak sperm kanallarında bir tıkanıklık olduğu düşünülür.

 

Özel, ileri sperm fonksiyon testleri: Spermlerin, canlılığı, yumurtaya yapışma ve yumurtayı delme gücü gibi testler gerektiği durumlarda istenir.

 

Erkek infertilitesinin tedavisi

 

Erkek infertilitesinin nedeni bulunduktan sonra tedavi planlamasına geçilir. Tedavide nedeni bulmak çok önemlidir, modern tıpta “nedene yönelik tedavi” esastır. Ancak bazen infertilitede bir neden bulunamayabilir. Kadın faktörü ilgili uzman tarafından mutlaka araştırılmalıdır.

Erkeğe yönelik tedavi seçenekleri;

 

Cerrahi tedavi:

·       Varikosel

·       Meni kanallarında tıkanıklık

·       Daha önceden vazektomi yapılan hastalar cerrahi ile düzeltilebilir

Eğer spermogramda sperm bulunamamışsa (azospermi)

·       Testisten

·       Epididimden özel yöntemlerle sperm alınabilir

 

Enfeksiyon varsa tedavi edilmelidir: Eğer genital sistemde bir enfeksiyon varsa uygun antibiyotiklerle tedavi edilmelidir.,

 

Cinsel problemler varsa tedavi edilmelidir: Erektil disfonksiyon (cinsel ilişkiye girememem, iktidarsızlık), erken boşalma gibi nedenler varsa mutlaka tedavi edilmelidir.

 

Hormonal tedavi: Sperm yapımı ve fertilite üzerşne etkili hormonlarda bir problem varsa (testosteron eksikliği, hipogonadizm) bu durumun tedavisi yapılmalıdır.


Yardımcı üreme teknikleri: Normal tedavi yöntemleri ile doğal yoldan hamilelik olmuyorsa en son seçenek yardımcı üreme teknikleri (tüp bebek yöntemi vs..) en son başvurulacak yöntemdir. Konuyla ilgili merkezlerde kadın ve erkeğin ayrıntılı değerlendirilmesi sonucu çiftlerin çocuk sahibi olabilmeleri için uygun planlama yapılır.

 

Prof. Dr. Emin ÖZBEK

Üroloji Uzmanı

 

 

 

 

 

İlginizi Çekebilecek Diğer İçerikler

Önemli Uyarı : Web sitemde yayınladığım fotoğraf, video ve tüm yazılar izin alınmadan kullanılamaz.
BİZE ULAŞIN
  • İncirli Cad. Zuhurat Baba Mah. Çağ Sok. A Blok No:1 No:5 Kat:3 Daire:5 1.Yıldız Sitesi 8A Bakırköy/İSTANBUL
  • 0552 530 18 98
  • info@dreminozbek.com